Bu bölümde
- Okulda uyumlu, evde zorlayıcı davranan çocuk her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez.
- Okul öncesi çocuk gün boyunca sırasını bekler, yönergelere uyar, duygularını kontrol etmeye çalışır; biriken yorgunluk ve hayal kırıklığı kendini en güvende hissettiği yerde, evde ortaya çıkabilir.
- Duyguyu kabul etmek ile her davranışa izin vermek farklıdır: "Çok kızgın olduğunu görüyorum ama bana vuramazsın."
- Okuldan dönen çocuğu kapıda soru yağmuruna tutmak yerine önce yemek, oyun, sarılma ve dinlenme için alan tanımak.
- Davranışlar çok yoğun ve uzun sürüyorsa, okula gitmek istememe, sürekli kaygı, uyku ya da iştah değişiklikleri varsa daha yakından değerlendirmek gerekebilir.
Bölüm metni
Merhaba. Ben TED Üsküdar Koleji Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Biriminden Uzman Psikolog Sinem Batum Gökçer. Ebeveyn Notları podcast'imizin ilk bölümüyle karşınızdayım.
Bugün özellikle okul öncesi dönemde çocukları olan ebeveynlerin oldukça sık karşılaştığı bir durumdan bahsetmek istiyorum: "Öğretmeni okulda çok uyumlu olduğunu söylüyor ama eve geldiğinde sürekli öfkeli, ağlıyor, her şeye itiraz ediyor. Bazen de kayınvalidesine ya da bize karşı çok zorlayıcı davranıyor. Neden böyle oluyor?" diye soran çok fazla veliyle karşılaştım.
Öncelikle şunu söylemek isterim: Bu durum her zaman bir problem olduğu anlamına gelmez. Çocuğun okulda uyumlu, evde daha zorlayıcı davranması bize aslında önemli bir şey söylüyor olabilir. Acaba çocuk kendini okulda biraz tutuyor olabilir mi?
Okul öncesi çocukların gün boyunca çok fazla şey yönetmek zorunda olduğunu biliyoruz. Sırasını bekliyor, yönergelere uyuyor, arkadaşlarıyla ilişkilerini düzenliyor, öğretmenini dinliyor, bazen istemediği bir etkinliğe katılıyor ve tüm gün boyunca aslında bu duyguları kontrol etmeye çalışıyor. Yani yetişkinler için küçük görünen pek çok şeyi, zor da olsa çocuğun yerine getirmeye çalıştığını görüyoruz.
Ve eve geldiğinde artık kendisini güvende hissettiği bir ortama geliyor. Bu nedenle bazen gün boyunca biriktirdiği o yorgunluk, hayal kırıklığı ve duygusal yük de evde ortaya çıkabiliyor. Bu, çocuğun annesine, babasına saygı duymadığı anlamına gelmez. Hatta tam tersine, kendisini güvende hissettiği yerde duygularını daha rahat ortaya koyuyor diyebiliriz.
Peki bu, evdeki her davranışı kabul etmemiz gerektiği anlamına mı geliyor? Hayır, tabii ki. Çocuğun duygusunu kabul etmekle her davranışına izin vermek birbirinden çok farklı. Örnek vermem gerekirse, "Çok kızgın olduğunu görüyorum ama bana vuramazsın" dediğimizde çocuğa uygun sınırı koymuş oluyoruz. Ya da "Bugün okulda çok yorulmuş olabilirsin. Şimdi biraz dinlenmeye ihtiyacın var gibi görünüyor" dediğimizde de hem duyguyu görüyoruz hem de uygun sınırı yine koymuş oluyoruz. Çocuğun duygusunu ortadan kaldırmaya hiçbir zaman çalışmıyoruz, görmezden gelmiyoruz; ama davranışına da sınırsız bir alan açmıyoruz.
Eve gelir gelmez ona sorular sormak yerine biraz alan tanımak gerekiyor. Veliler, anne babalar tabii ki çok merak ediyorlar: Bütün gün okulda ne yaptı acaba? Ama kapıdan girer girmez "Okul nasıldı, bugün ne yaptınız, öğretmenin ne söyledi, hangi arkadaşınla oynadın, hangi yemekten yedin?" gibi peş peşe sorular sormak yerine bazen ona biraz boşluk bırakmak daha iyi gelebilir. Belki önce bir şeyler yemek, arkasından biraz oyun oynamak, biraz sarılma zamanı, belki de sadece dinlenmek isteyecek. Çünkü bazen çocukların okuldan sonraki ihtiyacı konuşmak değil; yeniden düzenlenmek, yeniden sakinleşmek ve bir regülasyon haline geçmek olabilir.
Peki bu durumlara ne zaman dikkat etmeliyiz? Burada her evde yaşanan öfkeyi normalleştirmek de tabii ki doğru olmaz. Davranışlar çok yoğun ve uzun süreliyse, çocuğun günlük yaşamını veya ilişkilerini belirgin biçimde etkiliyorsa, okula gitmek istememe, sürekli kaygı, uyku ya da iştah değişiklikleri görüyorsak burayı biraz daha yakından değerlendirmek gerekebilir. Ama çocuğun okulda çok uyumlu olurken evde zaman zaman biraz daha öfkeli olduğunu görüyorsak, bu tek başına bir problem göstergesi olmayabilir.
Belki de çocuğun eve geldiğindeki zorlanmasına biraz farklı bir gözle bakabiliriz: Bugün kendini tuttu ve benim yanımda rahatlıyor olabilir mi acaba? Şu anda benden neye ihtiyacı var, ne görmek istiyor? Problemi çözmek yerine onun yanında nasıl durabilirim? Çünkü çocukların yalnızca davranışlarını değil, davranışlarının arkasındaki ihtiyacı da görmeye çalıştığımızda onlara daha iyi eşlik edebiliriz.
Bir sonraki bölümde başka bir ebeveynlik meselesi üzerine görüşmek üzere. Dinlediğiniz için teşekkür ederim.